اخبار محرمانه - شرق /متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
هشدار محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، درباره سوءاستفاده سیاسی از «خیابان» و ضرورت جلوگیری از تبدیل آن به عرصه رقابتهای سیاسی و جناحی، در شرایطی مطرح شده که به گفته غلامعلی رجایی، سوءاستفاده یا مصادره خیابان از مدتها قبل آغاز شده است. این فعال سیاسی و پژوهشگر در گفتوگو با «شرق» اذعان دارد: «شاید اگر این هشدار رئیس مجلس زودتر مطرح میشد، میتوانست اثرگذاری بیشتری داشته باشد»؛ با این حال، به باور مشاور مرحوم آیتالله هاشمی، «هنوز هم میتوان از ظرفیت چنین تذکری برای بازگرداندن خیابان به جایگاه ملی آن استفاده کرد».
این استاد دانشگاه با اشاره به روزهای نخست جنگ رمضان خاطرنشان میکند: «در همان روزها و هفتههای ابتدایی مشخص بود که بخشی از جریانهای افراطی تلاش دارند خیابان را از کلیت جامعه جدا کرده و آن را به قلمرو خود تبدیل کنند و کردند». به گفته رجایی، «نشانه آشکار و کتماننشدنی این مسئله را میشود در شعارها و ادبیاتی مشاهده کرد که تلاش داشته و دارد جامعه را به دوگانههای سیاسی و اعتقادی خاص محدود کند و بخشی از مردم را از حضور در عرصه عمومی کنار بزند». این فعال سیاسی معتقد است «در جریان جنگ اخیر، آنچه در خیابان شکل گرفت، بیش از آنکه صرفا یک حضور سیاسی یا مذهبی باشد، تبلور هویت ایرانی بود. یعنی کلیت جامعه ایران، با همه تفاوتهای مذهبی، سیاسی و اجتماعی، در برابر تهدید خارجی حول مفهوم ایران و تمامیت سرزمینی کشور قرار گرفت». بنابراین از نگاه رجایی، «نادیدهگرفتن این واقعیت و تلاش برای قالببندی این حضور در چارچوبهای محدودتر، به معنای از دست دادن بخشی از ظرفیت اجتماعی ایجادشده در جریان جنگ و روزهای پس از آن بود که تاکنون ادامه دارد». مشاور مرحوم آیتالله هاشمی این را هم گوشزد کرد «هرچند مدتهاست خیابان عملا توسط یک جریان مصادره شده، اما باید تلاش کرد و نباید اجازه داد که هویت ایرانی به حاشیه رانده شود». چراکه او معتقد است «هرگونه تلاش برای افراطیکردن فضای عمومی در جهت مصادره و قبضه کامل خیابان توسط یک طیف و جناح خاص سیاسی و افزودن برچسبهای تند به مقامات و مسئولان و مذاکرهکنندگان یا طرح مطالبات و احساسات عمومی تند که با واقعیات جاری داخلی و منطقهای و بینالمللی همخوان نیست، میتواند نتیجه معکوس داشته باشد و بخشی از جامعه را از عرصه عمومی دور کند». به باور رجایی، «در مقاطعی که سخن از محاکمه، اعدام و تهدیدهای شدید در خیابان مطرح شد، این روند تشدید شد و خیابان بیش از پیش از یک ظرفیت عمومی فاصله گرفت». به همین دلیل این فعال و تحلیلگر سیاسی مجددا به «شرق» میگوید «قالیباف اگر زودتر نسبت به این روند هشدار میداد، احتمالا تأثیر بیشتری داشت». با این حال چون مشاور مرحوم آیتالله هاشمی، سیاست و جامعه را جزء پدیدههای «سیال» و «پویا» میداند، این احتمال را میدهد که «هشدار دیرهنگام نیز بتواند بر مسیر تحولات اثر بگذارد».
بخش دیگری از این گفتوگو به هشدار قالیباف درباره احتمال سوءاستفاده دشمن از نارضایتیهای ناشی از مسائل اقتصادی، بهویژه موضوع بنزین و پیوندزدن آن به مقوله خیابان، اختصاص دارد و رجایی این هشدار را جدی و بجا ارزیابی میکند و متذکر میشود که «دولت در شرایط فعلی نباید به سمت افزایش قیمت بنزین حرکت کند». این مدرس دانشگاه با وجود اعتراف به وضعیت دشوار بودجه دولت میگوید: «افزایش قیمت بنزین ممکن است در کوتاهمدت منابعی برای دولت ایجاد کند، اما در شرایط فعلی میتواند هزینههای اجتماعی و سیاسی سنگینی به دنبال داشته باشد». از نگاه رجایی، «در شرایطی که فشار معیشتی بر مردم افزایش یافته و سایه جنگ همچنان بر کشور سنگینی میکند، هر تصمیم اقتصادی باید با حساسیت مضاعف نسبت به پیامدهای اجتماعی آن اتخاذ شود».
رجایی هشدار میدهد «افزایش فشارهای اقتصادی میتواند زمینه نارضایتی و حتی نافرمانی مدنی را فراهم کند»؛ از همین رو، به اعتقاد مشاور مرحوم آیتالله هاشمی، «جلوگیری از افزایش قیمت بنزین در شرایط کنونی تصمیمی ضروری است». در نهایت، از منظر این تحلیلگر سیاسی، «حفظ خیابان بهعنوان یک سرمایه ملی مستلزم آن است که هیچ جریان سیاسی یا ایدئولوژیک خود را مالک انحصاری آن نداند؛ زیرا در مقطع حساس کنونی، مصادره خیابان میتواند به جای تقویت انسجام، به فرسایش آن منجر شود».