اخبار محرمانه - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
الگوی تشدید تنش و دور زدن تنگه هرمز، پتانسیل ایجاد یک وضعیت درگیری دائمی در منطقه را به همراه دارد.
در شرایطی که تبادل آتش تا روز دوشنبه میان ایالات متحده و ایران ادامه داشت، هر دو طرف بر کنترل تنگه هرمز، که اکنون مهمترین نقطه مورد اختلاف محسوب میشود، تاکید کردند؛ موضوعی که تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافقی که به چنگ پایان دهد را بیش از پیش دشوار میکند.
دور جدید حملات متقابل با حمله به یک کشتی کانتینری در روز یکشنبه در تنگهای در سواحل عمان آغاز شد و بار دیگر تأکید کرد که این آبراه که زمانی یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی جهان از طریق آن ترانزیت میشد، همچنان موضوع اصلی مذاکرات است. درگیریهای اخیر باعث نگرانی رهبران جهان شده و این تصور وجود دارد که هر لحظه ممکن است دو طرف به جنگی تمام عیار بازگردند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بیانیهای گفت: «بازگشت به جنگ تمامعیار، عواقب فاجعهباری خواهد داشت».
تمرکز درگیریها بر وضعیت تنگه هرمز
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده اعلام کرده در حملات روز دوشنبه، سامانههای دفاع هوایی، سایتهای راداری، تجهیزات موشکی و پهپادی و قایقهای تندرو ایران را هدف قرار داده است. فرماندهی مرکزی گفت: «تنگه هرمز یک کریدور دریایی حیاتی برای تجارت جهانی است. ایران آن را کنترل نمیکند».
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم در بیانیه خود اعلام کرد: «تنگه هرمز قلمرو ماست و ما اجازه نخواهیم داد که یک ارتش سرکش و کودککش از آن سوی جهان به دخالت غیرقانونی خود در آن ادامه دهد». هم چنین آژیرهای هشدار موشکی روز دوشنبه سه بار در بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده، به صدا درآمد و کویت اعلام کرد که در حال رهگیری آتش دشمن است. هنوز هیچ خبری در مورد خسارات وارده در هیچ یک از این دو کشور منتشر نشده است. در اردن، ارتش این پادشاهی اعلام کرد که چهار موشک ایرانی را سرنگون کرده است.
حملات ایران در روز یکشنبه بحرین، کویت، قطر، اردن و حتی عمان را هدف گرفت - عمان که مدتهاست نقش میانجی بین تهران و غرب را ایفا کرده است. در همین حال، روز دوشنبه، پایگاهی متعلق به شاخه نظامی حزب آزادی کردستان مورد حمله پهپادی قرار گرفت. در ایران، حملاتی در استانهای هرمزگان، خوزستان، سیستان و بلوچستان و مرکزی مخابره شده و در اثر این حملات، حداقل دو نفر کشته شدند.
ارتش ایالات متحده اوایل روز یکشنبه اعلام کرده بود که حدود ۱۴۰ هدف، از جمله سایتهای پرتاب موشک و پهپاد، زاغههای مهمات، تجهیزات ارتباطی و سایر سایتها را مورد حمله قرار داده است - حملاتی بسیار سنگینتر از حملات دو دور قبلی در هفته گذشته. در مقابل، ایران با حمله به کشورهای منطقه که میزبان نیروهای نظامی ایالات متحده هستند، تلافی کرده و اصرار داشته که عبور و مرور از طریق تنگه باید در کنترلش باشد و از کشتیهای عبوری هزینه دریافت کند. محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایرانی، در شبکه ایکس نوشت: «دوران توافقات یکطرفه به پایان رسیده است. ما به شما گفتیم: به حرفتان عمل کنید یا هزینهاش را بپردازید. واقعیت در حال رخ دادن است».
حال، در شرایطی که ایران تنگه را بسته توصیف میکند، ارتش آمریکا و ترامپ ادعا میکنند که تنگه باز است. یک مقام منطقهای که در میانجیگری مشارکت دارد، به آسوشیتدپرس گفت که تلاشها برای پایبندی به آتشبس روز یکشنبه ادامه یافت. پاکستان اعلام کرده وزیر امور خارجه این کشور با همتای ارشد ایرانی خود صحبت کرده و خواستار «کاهش تنش» از سوی هر دو طرف شده است.
همه چیز به تنگه مربوط است!
به نوشته رسول سردار عطاس، گزارشگر الجزیره، اکنون سه هفته پس از امضای تفاهمنامه، ایالات متحده یکی از بزرگترین کمپینهای نظامی خود را علیه ایران انجام داده است. این ششمین باری است که هر دو طرف به یکدیگر حمله میکنند. مکانهای مورد حمله در حال تبدیل به یک الگو هستند. اکثر آنها در اطراف خلیج فارس و تنگه هرمز هستند. آمریکاییها بر این پندارند که با هدف قرار دادن این مکانها، میتوانند تواناییهای ایران را کاهش دهند، اما ایران نیز تسلیم نمیشود و به مراکز آمریکایی در منطقه حمله کرده و تنگه هرمز را بستهاند. در واقع، در عمل، تفاهمنامه تا حد زیادی تضعیف شده است - ماده ۱ در مورد عدم حمله هر دو طرف به یکدیگر به سادگی از بین رفته و ماده ۱۰ در مورد لغو تحریمها است، ولی ایالات متحده تحریمهای جدیدی را اعمال کرد. بنابراین چشمانداز دیپلماسی آینده چندان امیدوارکننده نیست.
در این رابطه، مهران کامروا، استاد حکومرانی در دانشگاه جورج تاون قطر، به سیانان گفت: «منازعه بین آمریکا و ایران به یک نبرد سرسختانه بر سر اینکه چه کسی تنگه هرمز را کنترل کند، تبدیل شده است». کامروا گفت: «ایران کاملاً نسبت به این واقعیت آگاه است که نمیتواند از نظر نظامی با ایالات متحده و اسرائیل رقابت کند. بنابراین، تلاش میکند تا این درگیری را از یک درگیری نظامی به یک درگیری اقتصادی تبدیل کند و از برخی جهات در انجام این کار موفق بوده است».
به گفته کامروا: «ایران مصمم است تنگه هرمز را به عنوان یک منبع اهرم فشار حفظ کند. ایران میخواهد نوعی نفوذ بوروکراتیک در این منطقه ایجاد کند و آمریکاییها مصمم هستند که این نفوذ را تضعیف کنند و ادعا میکند که حملاتش با هدف کاهش توانایی ایران در حمله به کشتیها در این آبراه حیاتی انجام شده است». کامروا گفت: «در حال حاضر همه چیز به تنگه هرمز مربوط میشود».
الکساندرو هودیستانو، تحلیلگر نظامی و دیپلماتیک، هم به الجزیره گفته که درگیری فزاینده بین ایالات متحده و ایران به «رقابت سرسختانهای» تبدیل شده که میتواند منطقه را بیثبات کند. هودیستینو به الجزیره گفت: «این الگوی تشدید تنش و اساساً دور زدن تنگه هرمز، پتانسیل ایجاد کم و بیش یک وضعیت درگیری دائمی در منطقه را دارد». با این حال، به باور او، ایالات متحده فاقد اراده سیاسی برای تحمیل یک راه حل نظامی است و دو کشور را برای یافتن یک راه حل دیپلماتیک سردرگم میکند.
به هم خوردن موازنه تنگه؛ بازگشت به میز مذاکره یا محاصره دوباره؟
به باور هودیستانو، در حالی که ایران مدتهاست که به در واکنش به حملات علیه خود ترافیک دریایی در تنگه را مختل کرده و به دنبال اعمال نفوذ بر آن بوده، جنگی که توسط ایالات متحده و اسرائیل در ماه فوریه آغاز شد «شرایط ایدهآلی را برای ایران ایجاد کرد تا کنترل تنگه هرمز را به دست گیرد و سعی کند آن را به ابزاری برای اعمال قدرت تبدیل کند، ابزاری که آنها سعی میکنند کنترل یکپارچه خود بر آن را نشان دهند. او گفت این استراتژی با واکنش نیروی دریایی ایالات متحده روبرو شده که با موفقیت تعدادی از کشتیها را در امتداد مسیر جنوبی تنگه -موسوم به مسیر عمان- اسکورت کرده و با حملات گسترده در امتداد مناطق ساحلی ایران به حملات به کشتیها پاسخ داده است.
هودیستینو افزود: «بدیهی است که این چیزی پایدار نیست. در دو سه ماه گذشته، از زمان آتشبس در ماه آوریل، ما احتمالاً در یکی از پرخطرترین نقاطی هستیم که این نگرش فشار حداکثری ممکن است موازنه را به سمت مرحلهای فعالتر از این درگیری سوق دهد، که هنوز متوقف نشده است».
سه مسیر ترانزیت دریایی در تنگه هرمز/ منبع: سیانان
ولفگانگ پوتسای، تحلیلگر دفاعی، هم در این رابطه به الجزیره گفت: «ایران با کنترل بر بخش عمدهای از تنگه هرمز، در کوتاهمدت در مقایسه با ایالات متحده در موقعیت قویتری قرار داشته و در حال حاضر دست بالا را دارد. آنها در موقعیت فنی بهتری هستند، شکی در این مورد نیست، به خصوص از نظر نظامی. «اما در بازی طولانی مدت، ایالات متحده مطمئناً قویترین موقعیت استراتژیک را دارد زیرا ابزارهای بیشتری در دست دارد». پوتسای گفت: «این به عهدهی قدرتهای بینالمللی است که وارد عمل شوند و مذاکرات صلح را از سر بگیرند. «این قطعاً بسیار دشوار است. یک رویکرد فراگیر از خارج برای تأثیرگذاری بر ایران ضروری است و این نه تنها شامل کشورهای عربی خلیج فارس، بلکه به ویژه کشورهایی مانند چین و هند - بزرگترین مشتریان اقتصادی ایران - میشود».
جوی هود، مدیر سابق دفتر امور ایران در ایالات متحده، هم معتقدست نیروی دریایی ایالات متحده نمیتواند امنیت کشتیهایی را که از تنگه هرمز عبور میکنند، تأمین کند. او به الجزیره گفت: «آیا ترامپ یا هر کسی میتواند تضمین کند که تنگه برای عبور هر کشتی بدون حمله آزاد خواهد بود؟ من فکر میکنم این غیرممکن است، زیرا هر سربازی با یک پهپاد ارزان یا موشک دوشپرتاب میتواند اساساً یک کشتی را هدف قرار دهد». با وجود این، او گفت که ایالات متحده احتمالاً به جستجوی راههایی برای تشویق صاحبان کشتی به خروج از تنگه ادامه خواهد داد و افزود که ممکن است برای «خسته کردن» ایران به «تنگ کردن پیچهای اقتصادی» متوسل شود. او در نهایت تصور میکند: «فکر میکنم به زودی شاهد بازگشت محاصره دریایی خواهید بود.»