اخبار محرمانه - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تحولات ۴۸ ساعت گذشته در ونزوئلا، بار دیگر این کشور را به کانون تنشهای ژئوپلیتیک بدل کرده و موجی از بلاتکلیفی را به بازارهای جهانی و محافل سیاسی گسیل داشته است. درحالیکه ایران و رقبای منطقهای در حال رصد این صحنه هستند، وضعیت ایجاب میکند که با نگاهی واقعگرایانه، توازن میان وضعیت موجود و چیدمان نیروها در پرتو بازگشت آمریکا به حیاطخلوت خود مورد بازتعریف قرار بگیرد.
نیمهشب پیتزایی پنتاگون
یورونیوز طی گزارشی عنوان کرد که گزافهگوییها و تهدیدهای ترامپ علیه تهران همزمان با سقوط دولت مادورو در ونزوئلا و عملیات نظامی در نیجریه، پرسشهایی را در مورد تجدیدحیات نظامی و نفوذ ایالات متحده در نظم جهانی مطرح میکند. درحالیکه جهان از استقبال از سال نو به اولین آخر هفته سال ۲۰۲۶ منتقل میشد، برخی از کاربران رسانههای اجتماعی در ساعات اولیه صبح شنبه شاهد افزایش ناگهانی سفارش پیتزا در اطراف پنتاگون بودند که در محافل غیررسمی آنلاین به عنوان نشانهای از اقدام قریبالوقوع ایالات متحده در جایی از جهان تعبیر شد. سپس حملات شبانه به ونزوئلا تا شنبه، اکثر کسانی را که انتظار نداشتند سال نو با دستگیری رهبر ونزوئلا آغاز شود، شگفتزده کرد.
با این حال، واقعیت این است که هیچ وقفهای در رسیدن ما به این نقطه وجود نداشت: چندین تحول مهم ژئوپلیتیک در اواخر سال اخیر میلادی، بار دیگر توجه را به سیاست خارجی ایالات متحده و پیامدهای آن برای متحدان و مخالفان واشنگتن، از ونزوئلا گرفته تا ایران، سوریه و فراتر از آن، معطوف کرده است.
حتی در روزهای آغازین سال نو، دونالد ترامپ از بهرهگیری از زبان ارعاب و تهدید دست برنداشت. اظهارات او در کنار تحولات کلیدی در آمریکای لاتین و آفریقا مطرح شد: از حملات به کاراکاس و سقوط مادورو گرفته تا عملیات نظامی علیه مواضع شبهنظامیان گروه موسوم به دولت اسلامی در شمال نیجریه که گفته میشود به درخواست دولت این کشور انجام شده است. برخی از تحلیلگران خاطرنشان کردهاند که هر سه کشور -ایران، ونزوئلا و نیجریه- تولیدکنندگان نفت هستند و اکنون این سوال مطرح میشود که آیا ایالات متحده، در شرایط حساس بازار جهانی انرژی، به دنبال ایفای نقش فعالتر در معادله نفت و حتی تاثیرگذاری بر اوپک است؟ از سوی دیگر، از یاد نباید برد که بنا به گزارش رویترز، به دنبال حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا، صادرات نفت این کشور به طور کامل متوقف شده است.
یورو نیوز در ادامه نوشت: سقوط مادورو تنها یک تحول داخلی در ونزوئلا تلقی نمیشود. این رویداد برای تهران اهمیت مضاعفی دارد، زیرا ونزوئلا در سالهای اخیر متحد نزدیک ایران بوده و همکاریهای گسترده اقتصادی، نفتی و امنیتی بین دو کشور شکل گرفته است؛ از روابط نزدیک تهران و کاراکاس در دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد و روابط او با هوگو چاوز، رئیسجمهور فقید ونزوئلا گرفته تا برنامههای اقتصادی و لجستیکی دولت ایران در این کشور آمریکای لاتین. این مشارکتها که در بسیاری از موارد با میلیاردها سرمایهگذاری ایران همراه بود، عمدتا مبتنی بر قرابت ایدئولوژیک و مخالفت مشترک با ایالات متحده بود. اکنون، با سقوط دولت مادورو، سرنوشت این سرمایهگذاریها و مطالبات مالی معوق ایران همچنان نامشخص است، آن هم درحالیکه خود ایران با مشکلات اقتصادی و کمبودهایی در زمینه ارز روبهروست.
گره روسیه
یورونیوز در بخشی دیگر از تحلیل خود عنوان کرد که تجربه سوریه و ونزوئلا -دو کشوری که هر دو از حمایت سیاسی و نظامی روسیه برخوردار بودند- سوالات جدیدی را در مورد نقش مسکو در معادلات قدرت مطرح کرده است. دولتهای بشار اسد و نیکولاس مادورو، بهرغم حمایت ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در مدت کوتاهی با تحولات مهمی فروپاشیدند. این تجربه برخی از تحلیلگران را بر آن داشته است تا از احتمال معاملات بزرگتر بین قدرتهای جهانی صحبت کنند، که در آن سرنوشت متحدان منطقهای ممکن است از طریق چانهزنیهای ژئوپلیتیک -از اوکراین گرفته تا خاورمیانه- تعیین شود. این در حالی است که به گفته کارشناسان، ایران در سالهای اخیر به طور فزایندهای به روسیه وابسته شده و یک توافق همکاری بلندمدت بین دو کشور امضا شده است. با این حال، این توافقات لزوما ارزش استراتژیک پایداری به کرملین نمیدهند و اگر موازنه منافع تغییر کند، کرملین ممکن است راه منافع ملی خود را پیش بگیرد.
آنگونه که یورونیوز گزارش میدهد، در طول جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن، حمایت پوتین از ایران عمدتا در سطح سیاسی و دیپلماتیک باقی ماند و هیچ نشانهای از حمایت عملی یا بازدارندگی نظامی موثر از مسکو دیده نشد یا حداقل در رسانهها گزارش نشد. همانند آنچه در ونزوئلا شاهد بودیم، روسیه، بهرغم روابط استراتژیک اعلامشدهاش با تهران، ترجیح داد از تشدید تنشها با اسرائیل و ایالات متحده خودداری کند و نقش خود را به مواضع کلی در محکومیت حملات و دعوت به خویشتنداری محدود کرد؛ رویکردی که از دیدگاه بسیاری در ایران، بار دیگر عملگرایی کرملین و اولویت دادن به منافع خود را برجسته کرد.
پیامهای ضدونقیض برای خاورمیانه
شورای آتلانتیک نیز به تاریخ چهارم دسامبر، طی یادداشتی به ابعاد بینالمللی حمله آمریکا به ونزوئلا پرداخت. این اندیشکده طی این گزارش عنوان کرد که بُعد دیپلماتیک این رویداد از اهمیت بسیاری برخوردار است. در ونزوئلا، اقدام نظامی ایالات متحده با پیشنهادهای دیپلماتیک دائمی (کاهش تحریمها، گامهای عادیسازی روابط و عناصری از توافقات پیشنهادی) که قبل و در حین استفاده از زور روی میز نگه داشته میشدند، همزمان بود. سیگنال ترکیبی این مساله به تهران این ادعا است که نه اتکا به پدافند هوایی روسیه و نه کندی روند ارائه پیشنهادهای ایالات متحده لزوما سرعت یا ساختار اقدام ایالات متحده را تغییر نمیدهد.
این شورا در ادامه نوشت: حملات اخیر ایالات متحده در نیجریه سیگنال تقویتکنندهای ارسال میکند. در این کشور، ایالات متحده بدون هشدار طولانی یا تشدید مرحلهای، با استفاده از حملات هوایی از راه دور با حمایت دولت نیجریه، اقدام کرد. این عملیاتها نشاندهنده کاهش تحمل کاخ سفید برای پویایی تشدید طولانیمدت و ترجیح استفاده از زور کوتاهمدت و نتیجهمحور است. برای ایران، اهمیت موضوع در اهداف یا صحنههای خاص نیست، بلکه در تمایل فعلی ایالات متحده برای اقدام قاطع پس از عبور از آستانهها نهفته است.
از سوی دیگر، انکار نمیتوان کرد که عملیات ترامپ برای برکناری مادورو، موجهای شوک جهانی، از جمله در خاورمیانه، را به همراه خواهد داشت. عملیات روز شنبه، پیامهای ضدونقیضی در رابطه با وضعیت خاورمیانه مخابره میکند. با این حال، عملیات ونزوئلا ماهها طول کشید تا برنامهریزی شود و هیچ نشانهای وجود ندارد که ایالات متحده توانایی یا قصد انجام کاری مشابه در ایران را داشته باشد. دولت ترامپ باید از خطرات لفاظیهای مبهمی که نمیتوان با عمل دنبال کرد، آگاه باشد.
پیامدهای ملموس برای استراتژی تحریمی
المانیتور نیز طی گزارشی به رویدادهای ۴۸ ساعت گذشته در رابطه با آمریکای لاتین پرداخت. بنا به گزارش این تارنمای رسانهای، سالهاست که ایران به نفوذ خود در آمریکای لاتین میبالیده و استدلال میکرد که دولتهای چپگرای همفکر میتوانند بهعنوان پایگاهی برای نفوذ و مقابله با هژمونی جهانی ایالات متحده عمل کنند. ونزوئلا محور این استراتژی بود؛ کشوری که از نظر سیاسی با تهران همسو، از نظر اقتصادی درهمتنیده و در شعارهای ضدآمریکایی تهران مشترک بود.
اما فراتر از نمادگرایی صرف، فروپاشی دولت مادورو پیامدهای ملموسی برای زیرساختهای دور زدن تحریمهای ایران دارد. تهران مدتهاست که به کاراکاس به عنوان یک گره کلیدی در دور زدن محدودیتهای ایالات متحده متکی بوده است. بخش انرژی تحت کنترل دولت ونزوئلا نهتنها برای ایران خروجی امن نفت خام و محصولات تصفیهشده تحریمی را فراهم میکرد، بلکه پوشش لجستیکی را در یک حوزه قضایی مجاز که از قبل از بازارهای غربی جدا شده بود، فراهم میآورد. المانیتور افزود: حال، با برکناری مادورو و فرو رفتن ونزوئلا در باتلاق بلاتکلیفی، این کانال از هم پاشیده است. از دست دادن یک شریک قابل اعتماد برای دور زدن تحریمها، در مقطع فعلی میتواند برای ایران بسیار تعیینکننده باشد. گزارشها و تحلیلهای موجود حاکی از آن است که تحولات ونزوئلا پیامهای متعددی برای ایران دارد و میتواند چیدمان نیروها در خاورمیانه را بهشکلی تعیینکننده تغییر دهد. با این همه، بنا به این گزارشها، امکان تکرار سناریوی مشابه در ایران از سوی ترامپ قوی نیست و باید منتظر ماند و دید که ماهیت رویداد برکناری نیکولاس مادورو، چه نتایجی طی هفتههای آینده به دنبال خواهد داشت.
بازار ![]()